Mniej niż 10 procent osób potrzebujących aparatów słuchowych w krajach o niskich i średnich dochodach je posiada, wynika z nowego przeglądu

Artykuł dowodzi, że zamknięcie luki nie nastąpi wyłącznie dzięki większej liczbie klinik, lecz dzięki przejściu do społecznych pracowników ochrony zdrowia, opieki słuchowej opartej na telefonie komórkowym oraz urządzeń wstępnie skonfigurowanych lub dostępnych bez recepty.

Około 1,5 miliarda ludzi na świecie żyje z pewnym stopniem ubytku słuchu, a około 80 procent osób, których ubytek jest na tyle poważny, by zaklasyfikować go jako niepełnosprawność, mieszka w krajach o niskich i średnich dochodach. Pomimo że aparaty słuchowe są jedną z najstarszych i najlepiej ugruntowanych technologii rehabilitacyjnych w medycynie, większość tych osób ich nie posiada. Nowa synteza dowodów w Expert Review of Medical Devices przedstawia te liczby w dosadny sposób i pyta, co faktycznie zadziałałoby, by zamknąć lukę.

Przegląd został napisany przez badaczy z University of Pretoria i University of Colorado, którzy spędzili lata na badaniu, jak audiologia jest świadczona poza dobrze wyposażonymi klinikami miejskimi. Twierdzą oni, że tradycyjny model, w którym pacjent podróżuje do wyspecjalizowanego audiologa na diagnostyczne dopasowanie, po prostu nie jest skalowalny do populacji, które najbardziej potrzebują opieki słuchowej, oraz że połączenie narzędzi cyfrowych i tańszych urządzeń jest już wystarczająco dobre, by zbudować wokół niego nowy model.

Tło: Dlaczego badacze się tym zajęli

Globalne zdrowie publiczne od dawna uznaje, że ubytek słuchu jest jedną z najbardziej niedostatecznie leczonych niepełnosprawności na świecie, lecz przyczyny luki w leczeniu są złożone. Urządzenia to jedna część. Wyszkoleni świadczeniodawcy to kolejna. Koszt dotarcia w ogóle do kliniki to trzecia. Dołóż do tego społeczną stygmatyzację, którą wiele osób wciąż kojarzy z noszeniem aparatu słuchowego, a luka w leczeniu zaczyna wyglądać mniej jak problem dostępności urządzeń, a bardziej jak problem systemu ochrony zdrowia.

Autorzy artykułu postanowili zmapować, co faktycznie wiadomo o każdej z tych barier, a następnie zapytać, co okazało się skuteczne na dużą skalę. Powodem, dla którego ma to teraz znaczenie, jest to, że narzędzia przesiewowe oparte na telefonie komórkowym, wstępnie skonfigurowane i dostępne bez recepty aparaty słuchowe oraz programy z udziałem niewykwalifikowanych pracowników ochrony zdrowia dojrzały do punktu, w którym można je połączyć w nowy model świadczenia, zaprojektowany dla rzeczywistości, w której większość osób potrzebujących aparatu słuchowego nigdy nie będzie mieszkać w niewielkiej odległości od pełnej kliniki audiologicznej.

Jak przeprowadzono badanie

Jest to narracyjny przegląd dowodów, a nie badanie randomizowane, więc metoda tutaj to synteza, a nie eksperyment. Zespół zebrał badania dotyczące barier w dostępie do aparatów słuchowych w krajach o niskich i średnich dochodach, a następnie ocenił bazę dowodową dla zestawu strategii, które mogłyby zmniejszyć te bariery.

Bariery, które zbadali, obejmują niedobór kadr, to znaczy zbyt mało audiologów na głowę; koszt samych urządzeń, w tym bariery handlowe podnoszące ceny; centralizację geograficzną, co oznacza, że usługi zwykle koncentrują się w stolicach i dużych szpitalach; oraz stygmatyzację, podzieloną na stygmatyzację zinternalizowaną, stygmatyzację społeczną i stygmatyzację strukturalną na poziomie systemu ochrony zdrowia.

Strategie, które ocenili, obejmują dzielenie zadań ze społecznymi pracownikami ochrony zdrowia, testowanie słuchu oparte na telefonie komórkowym i teleaudiologię, wstępnie skonfigurowane i dostępne bez recepty aparaty słuchowe, urządzenia ładowalne, wsparcie w przestrzeganiu zaleceń oparte na telefonie komórkowym oraz szersze reformy polityki systemów ochrony zdrowia.

Co odkryli badacze

Główna liczba to fakt, że mniej niż 10 procent osób w krajach o niskich i średnich dochodach, które potrzebują aparatu słuchowego, faktycznie go posiada. W Afryce i Azji Południowo-Wschodniej liczba ta spada do około 2 procent. To luka w dostępie rzędu wielkości w porównaniu z tym, co uznaje się za akceptowalne w krajach o wysokich dochodach, i dotyczy technologii, która jest na rynku od niemal stulecia.

W kwestii kadr autorzy podają, że po prostu nie ma wystarczająco wielu wyszkolonych audiologów, by dotrzeć do populacji potrzebujących opieki w ramach tradycyjnego modelu opartego na klinikach, i że prawdopodobnie nie zmieni się to w ciągu pokolenia. Próba zamknięcia luki poprzez szkolenie większej liczby specjalistów nie jest realistyczną drogą w skali czasowej, w jakiej narasta ubytek słuchu.

W kwestii modelu świadczenia przegląd wskazuje na społecznych pracowników ochrony zdrowia jako realną alternatywę dla wielu zadań, które tradycyjnie wykonywał wyspecjalizowany audiolog, gdy są wspierani przez ustrukturyzowane protokoły poradnictwa i narzędzia aklimatyzacji oparte na telefonie komórkowym. Autorzy opisują ten hybrydowy model, społeczny pracownik ochrony zdrowia plus wsparcie cyfrowe, jako model z najsilniejszymi dowodami na to, że jest wykonalny, skuteczny i akceptowalny dla pacjentów.

W kwestii urządzeń przegląd wskazuje na wstępnie skonfigurowane i dostępne bez recepty aparaty słuchowe jako centralne dla każdej strategii zwiększania skali, ponieważ eliminują one wymóg indywidualnego dopasowania w klinice. Urządzenia ładowalne są podkreślane jako ważne w środowiskach, gdzie stałe zaopatrzenie w baterie do aparatów słuchowych nie jest gwarantowane. Polityka handlowa, która zawyża koszt importowanych aparatów słuchowych, jest wskazywana jako konkretna dźwignia polityczna, która mogłaby obniżyć ceny bez naruszania samych urządzeń.

W kwestii stygmatyzacji przegląd zauważa, że ten sam zestaw obaw, że aparat słuchowy jest widocznym znakiem starzenia się lub niepełnosprawności, że rówieśnicy lub rodzina zareagują, że system ochrony zdrowia nie traktuje słuchu poważnie, pojawia się w różnych środowiskach. Autorzy twierdzą, że model świadczenia zakorzeniony w społeczności i połączony z poradnictwem ma większą szansę na znormalizowanie opieki słuchowej niż taki, który wymaga wyprawy do wyspecjalizowanej kliniki.

Co to oznacza dla osób z ubytkiem słuchu

Choć przegląd został napisany z myślą o krajach o niskich i średnich dochodach, autorzy wyraźnie stwierdzają, że model dotyczy także populacji o niedostatecznym dostępie do usług w krajach o wysokich dochodach. Wiejskie hrabstwa w Stanach Zjednoczonych często nie mają na przykład żadnego audiologa w sieci w zasięgu dojazdu, a Medicare historycznie pokrywał bardzo niewiele kosztów aparatu słuchowego na receptę. Dla osób w takiej sytuacji tradycyjny model już nie działa, a te same narzędzia, które opisują autorzy, badania przesiewowe oparte na telefonie komórkowym, urządzenia wstępnie skonfigurowane lub dostępne bez recepty, zdalne wsparcie aklimatyzacji, stają się coraz bardziej istotne.

Szersze przesłanie dla każdego z nieleczonym ubytkiem słuchu jest takie, że opóźnienie między zauważeniem problemu a podjęciem działania nie musi być mierzone w latach. Koszt jest realny, ale luka między ceną a funkcją znacznie się zmniejszyła w ostatnich latach, a ładowalne urządzenia dostępne bez recepty z konfiguracją opartą na aplikacji eliminują wiele z tego, co dawniej było zarezerwowane dla wizyty w klinice.

Jeden projekt zgodny z kierunkiem „dostęp przede wszystkim” z przeglądu

Centralne twierdzenie przeglądu, że zwiększanie skali opieki słuchowej wymaga urządzeń dostępnych bez recepty z konfiguracją opartą na aplikacji i niezawodnych baterii ładowalnych, ściśle odpowiada temu, jak zaprojektowano Panda Air. Panda Air to aparat słuchowy dostępny bez recepty w stylu dousznym, noszony w kanale słuchowym, który jest wysyłany bezpośrednio do użytkownika bez potrzeby wizyty w klinice. Po dostarczeniu użytkownik paruje urządzenie z Panda app, a aplikacja przeprowadza test słuchu specyficzny częstotliwościowo poprzez sam aparat słuchowy, a następnie programuje wzmocnienie i charakterystykę częstotliwościową tak, aby automatycznie odpowiadały audiogramowi użytkownika. Jest to w dużej mierze ta sama logika dopasowania, którą audiolog stosowałby podczas wizyty klinicznej, wykonana za pomocą samodopasowującego się aparatu słuchowego dostępnego bez recepty w domu.

W kwestii niezawodności, którą sygnalizuje przegląd, że zaopatrzenie w baterie nie zawsze jest niezawodne poza dużymi miastami, etui do szybkiego ładowania Panda Air działa do 60 godzin między ładowaniami, co jest bliższe kadencji ładowania telefonu niż tradycyjnej kadencji wymiennych baterii. Urządzenie objęte jest 5-letnią gwarancją i 45-dniowym okresem zwrotu, co ma znaczenie dla osób, które nie mogą łatwo wrócić do kliniki, jeśli urządzenie nie odpowiada ich potrzebom.

Zastrzeżenie, które obowiązuje wszędzie, obowiązuje również tutaj: urządzenia dostępne bez recepty są zatwierdzone dla dorosłych z łagodnym do umiarkowanego ubytkiem słuchu. Osoby z ciężkim lub głębokim ubytkiem powinny nadal być oceniane przez audiologa tam, gdzie jest on dostępny, a niniejszy przegląd wyraźnie stwierdza, że dostępność bez recepty jest uzupełnieniem pełnego systemu opieki słuchowej, a nie jego zamiennikiem.

Do czego nas to prowadzi

Kierunek, na który wskazuje przegląd, nie dotyczy wyboru lepszego urządzenia, lecz wyboru lepszego modelu świadczenia. Jeśli większość ubytków słuchu na świecie ma być leczona w nadchodzącej dekadzie, nie będzie leczona w wyspecjalizowanych klinikach. Będzie leczona w domu, za pomocą urządzeń, które można skonfigurować na telefonie i które są wspierane przez kogoś w społeczności. Dla konsumentów ta zmiana już zachodzi, a praktyczne pytanie nie brzmi już, czy rozważyć urządzenie dostępne bez recepty, lecz które z nich oferuje doświadczenie wdrożenia, któremu można zaufać.

Swanepoel D, Frisby C, Manchaiah V. Hearing aids in low- and middle-income countries: from evidence to scale. Expert Review of Medical Devices. 2026. Retrieved from PubMed. https://doi.org/10.1080/17434440.2026.2701375